Początki

Z herbatą wiąże się barwna i fascynująca historia.

Pewnego dnia w 2737 roku p.n.e. Shen Nung odpoczywał pod drzewem dzikiej herbaty. Lekki wiatr poruszył gałęziami i kilka listków sfrunęło do wody, którą cesarz gotował. Napój wydał mu się wspaniale ożywczy i pokrzepiający. W ten właśnie sposób została „odkryta” herbata.

Pierwsza wzmianka o roślinie herbacianej pojawiła się dopiero w III wieku p.n.e., kiedy to słynny chiński lekarz zalecił ją jako środek wzmagający koncentrację i bystrość. Do III wieku n.e. napój herbaciany, traktowany był jako środek wzmacniający sporządzany ze świeżych zielonych liści.

Aby dorównać podażą rosnącemu stale popytowi oraz zapewnić sobie regularne zbiory, rolnicy zaczęli sadzić na swoich poletkach krzaki herbaciane a z czasem rozwinęli także system suszenia liści i przetwórstwa.

Popularność herbaty wzrosła gwałtownie w ciągu IV i V wieku. Na terenie całych Chin, na wzgórzach ciągnących się wzdłuż doliny rzeki Jangcy powstały nowe plantacje.

Garncarze, handlarze srebrem i złotnicy zaczęli sprzedawać kosztowne, eleganckie zestawy do herbaty, które niebawem stały się symbolem bogactwa i statusu właścicieli.

Lata dynastii Tang to „złoty wiek” herbaty, która przestała służyć wyłącznie jako lek wzmacniający. Zaczęto pić ją dla przyjemności, a także dla jej właściwości orzeźwiających. Przygotowanie i podawanie herbaty przekształciło się w złożony ceremoniał, natomiast uprawa i przetwórstwo liści herbacianych podlegało ścisłej kontroli i surowym regułom.

W czasach dynastii Tang młode liście herbaciane były po zerwaniu poddawane działaniu pary, potem rozdrabniane i wreszcie ucierane na papkę z sokiem śliwkowym, który służył za naturalny klej niezbędny do ścisłego połączenia drobnych cząsteczek. Papkę umieszczano w formach, ściskano i prasowano w kostki, a następnie pieczono czy też wypalano, aż wyschły.

Ażeby zrobić filiżankę herbaty, kostkę rozgrzewano w ogniu do momentu, aż przekształciła się w miał, który gotowano w wodzie. W niektórych regionach Chin dodawano do niej soli, co zostawiało gorzkawy smak w ustach po jej wypiciu. Najpopularniejszym jednak dodatkiem była słodka cebula, imbir, skórka pomarańczowa, goździki i mięta pieprzowa -  wrzucane do wody przed gotowaniem jej z herbatą, albo też potem.

W okresie późniejszym, za panowania dynastii Song (960-1297 n.e.), prasowaną kostkę herbacianą ścierano na bardzo drobny proszek i wrzucano roztrzepując do gotującej wody, w efekcie czego uzyskiwano pienisty płyn. Stosowano subtelniejsze zaprawy zapachowe i smakowe, takie jak esencje i olejki z kwiatów jaśminu, lotosu i chryzantemy.

Do czasów przejęcia panowania przez dynastię Ming (1368-1644 n.e.) w Chinach produkowano wyłącznie zieloną herbatę. Herbaty z epoki Ming przechowywano w postaci luźnych liści, poddawanych obróbce termicznej i suszonych. Traciły one prędko swój aromat i smak.

Właściciele plantacji wyprodukowali dwa nowe rodzaje herbaty - tak zwaną czarną herbatę i herbatę o aromacie kwiatowym.

Za panowania dynastii Ming producenci herbaty zakonserwowali liście poddając je fermentacji na wolnym powietrzu do momentu, gdy zaczną zmieniać kolor na rdzawobrązowy, a następnie zatrzymując naturalny proces rozkładu metodą opalania czy opiekania.

Z Chin do Japonii

Pierwsze nasiona rośliny herbacianej zostały przewiezione do Japonii przez mnicha Dengyo Daishi, który w latach 803 do 805 n.e. studiował w Chinach. Po powrocie do kraju zasiał przywiezione ziarno na terenach klasztornych, a w pięć lat później podał herbatę wyprodukowaną z pierwszych zbiorów cesarzowi Saga. Cesarz zasmakował tak dalece w nowym napoju, że rozkazał rozpocząć uprawę herbaty w pięciu prowincjach otaczających stolicę.

Pomiędzy IX a XI stuleciem chińsko-japońskie stosunki pogorszyły się, a herbata, uważana za wynalazek chiński, znalazła się w niełasce i przestała być pita na dworze cesarskim. Jednakże japońscy mnisi buddyjscy pijali ją nadal, by odpędzić senność i wzmóc koncentrację w okresach medytacji. Z początkiem XII wieku kontakty między dwoma krajami uległy poprawie i japoński mnich imieniem Eisai złożył jako pierwszy wizytę w Chinach. Przywiózł stamtąd nową partię nasion herbacianych i nowy chiński zwyczaj picia sproszkowanej zielonej herbaty. Przywiózł także podstawy nauki buddyjskiej sekty Rinzai Zen. Picie herbaty i wierzenia buddyjskie rozwijały się równolegle. Gdy obrzędy związane z podawaniem herbaty w starożytnych Chinach całkowicie wymarły, Japonia stworzyła unikalny ceremoniał. Do dziś Cha-no-yu, japońska Ceremonia Picia Herbaty, jest rodzajem ścisłego rytuału ze sztywnymi regułami zachowania, których celem jest osiągnięcie stanu odnowy duchowej i harmonii ze światem.

Herbata przybywa do Europy

Nie jest całkowicie jasne, kto po raz pierwszy przywiózł herbatę na wybrzeża europejskie w początkach XVII wieku – Holendrzy czy Portugalczycy - bowiem w tej epoce oba narody prowadziły handel na Morzu Chińskim. W Rosji herbata pojawiła się pierwszy raz w 1618 roku, jako dar od Chin dla cara Aleksandra.

Wielka Brytania odkrywa herbatę

Data oficjalnego pokazania się herbaty w Londynie to rok 1658.